Pomnik "Dziesięciu Rąk" odzyskuje blask. Sprawdź, jak przebiega odbudowa po nawałnicy [ZDJĘCIA] [WIDEO]

Jak czytamy na oficjalnych stronach rzeszowskiego ratusza, korzenie tego miejsca wiążą się z tragicznymi wydarzeniami z okresu niemieckiej okupacji. Bezpośrednim powodem hitlerowskiego odwetu była odważna akcja dwóch żołnierzy Armii Krajowej, którzy w rejonie parku dworskiego rozbroili niemieckiego wojskowego. Odpowiedź najeźdźcy okazała się bezwzględna – 11 lutego 1944 roku u zbiegu dzisiejszych ulic Sienkiewicza i Partyzantów doszło do egzekucji. Niemiecki pluton Schutzpolizei rozstrzelał nad skrajem rowu dziesięciu Polaków sprowadzonych z więzienia na Zamku w Rzeszowie. Mimo śmiertelnego zagrożenia skazańcy w ostatnich chwilach życia wznosili patriotyczny okrzyk „Jeszcze Polska nie zginęła”.

Wśród zamordowanych bohaterów znaleźli się: Stanisław Augustyn, Stanisław Biesiadecki, Teodor Budzisz, Henryk Chmielarski, Bolesław Kotela, Józef Posłuszny, Zygmunt Sanecznik, Bolesław Stanek, Leopold Śliwa oraz Bogusław Zieliński.

Niemcy porzucili ciała ofiar w miejscu egzekucji na dwa dni, po czym nakazali ich pochówek na cmentarzu żydowskim na Czekaju. Dopiero po opuszczeniu miasta przez okupantów, w połowie września 1944 roku, doszło do ekshumacji i uroczystego przeniesienia szczątków na cmentarz na Pobitnem.

Upamiętnienie tej tragedii stało się osobistą misją lokalnego społecznika Jana Robaka. To z jego inicjatywy w maju 1947 roku odsłonięto pierwotny, prosty metalowy krzyż imitujący pniak brzozy. Prawdziwy przełom przyniósł jednak ruch rzeszowskich kolejarzy, którzy utworzyli specjalny komitet budowy monumentu. Mieszkańcy masowo wspierali inicjatywę, przynosząc m.in. mosiężne łuski po pociskach do odlania pamiątkowych elementów. Młodzież ze szkoły kolejowej wyprodukowała pustaki, a lokalni rzemieślnicy postawili nowy obiekt złożony z krzyża oraz dziesięciu filarów z metalowymi orłami.

Powstanie tak wyraźnego symbolu religijnego i patriotycznego spotkało się z natychmiastowym oporem powojennych, komunistycznych władz. W latach 1949–1950 Starostwo Powiatowe nakazało wstrzymanie prac oraz zażądało zrównania obiektu z ziemią. Choć na pomysłodawców i wykonawców spadła fala szykan oraz nacisków ze strony aparatu partyjnego, twardy sprzeciw i liczne interwencje lokalnej społeczności sprawiły, że nakaz wyburzenia nigdy nie wszedł w życie, a monument przetrwał próbę czasu.